Đây là trang cá nhân và lưu trữ lại các bài viết đã được đăng tải trên internet. Trang này không phải là trang chính thức của ngành y tế tỉnh Bình Dương.
Để đến trang chính thức của ngành, xin bấm vào các đường dẫn Sở Y tế : http://soyte.binhduong.gov.vn/soyte/
Ngày 27.12.2025, tại Hà Nội, Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI diễn ra với sự tham dự của hơn 2.200 đại biểu đại diện các bộ, ngành, địa phương. Trong không khí trang trọng ấy, Bệnh viện Chợ Rẫy được Chủ tịch nước Lương Cường trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.
Với tập thể y bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy, đó không chỉ là phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước, mà còn là lần thứ hai trong lịch sử hơn một thế kỷ hình thành và phát triển bệnh viện được ghi nhận ở cấp độ cao nhất.
Danh hiệu ấy là kết quả của một hành trình dài, bền bỉ. Từ nền tảng chuyên môn được bồi đắp suốt chiều dài lịch sử, Chợ Rẫy từng bước khẳng định vai trò bệnh viện tuyến cuối trọng yếu của khu vực phía Nam, đồng thời là “đầu tàu” của nhiều lĩnh vực chuyên sâu trong ngành y tế.
Giai đoạn 2020 - 2025, dưới sự lãnh đạo của PGS-TS-BSCK2. Nguyễn Tri Thức, bệnh viện tiếp tục duy trì vị thế trung tâm y tế đầu ngành, trong bối cảnh thử thách lớn nhất lịch sử ngành y: đại dịch Covid-19 bất ngờ ập đến.
BSCK2. Phạm Thanh Việt (Phó giám đốc phụ trách, quản lý điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy) đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động do Chủ tịch nước Lương Cường trao tặng Bệnh viện Chợ Rẫy. Ảnh: TLBV
Ở thời điểm cả hệ thống y tế chịu sức ép chưa từng có, Chợ Rẫy không chỉ giữ được hoạt động điều trị thường quy mà còn đảm nhiệm vai trò nòng cốt trong hồi sức, điều trị bệnh nhân Covid-19 nặng, tổ chức nhiều đội phản ứng nhanh hỗ trợ các địa phương và nước bạn Lào. Đặc biệt, trong đợt dịch lần thứ tư, mô hình Bệnh viện Hồi sức Covid-19 TP.HCM quy mô 1.000 giường, do Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy trực tiếp chỉ đạo, đã trở thành điểm tựa sống còn cho hệ thống điều trị, góp phần quan trọng trong chăm sóc hơn 5.000 bệnh nhân nặng với tỷ lệ tử vong thấp.
Sau đại dịch, Chợ Rẫy bước vào giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm là đầu tư trang thiết bị hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ và chăm sóc toàn diện cho người bệnh, nhất là nhóm bệnh nhân hậu Covid-19 và bệnh mạn tính. Các hoạt động an sinh xã hội, hỗ trợ người bệnh nghèo, vùng sâu vùng xa vẫn được duy trì như một phần không tách rời trong triết lý hoạt động.
Hành trình ấy bắt đầu từ năm 1900, khi bệnh viện được xây dựng với tên gọi Hospital Municipal de ChoLon, trên nền chợ Rẫy cũ của người Hoa. Trải qua nhiều lần đổi tên, nhiều biến động lịch sử, đến giai đoạn 1971 - 1974, bệnh viện được tái xây dựng với tòa nhà 11 tầng, trở thành một trong những cơ sở y tế lớn nhất Đông Nam Á thời điểm đó. Từ quy mô ban đầu 500 giường (năm 1974), đến nay Chợ Rẫy đã có khoảng 1.800 giường bệnh, hơn 3.300 kỹ thuật được phê duyệt, mỗi ngày tiếp nhận hàng nghìn lượt bệnh nhân.
Ông Nguyễn Văn Nên (Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM) tặng chữ “Tri Ân” do ông viết cho PGS-TS-BSCK2. Nguyễn Tri Thức (Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy) nhân dịp đến chúc Tết cán bộ, nhân viên Bệnh viện Chợ Rẫy ngày 26.1.2022. Ảnh: Duy Tính
Hiện bệnh viện có 38 khoa lâm sàng, 10 khoa cận lâm sàng, 11 phòng chức năng và 5 trung tâm lớn, với đội ngũ hơn 4.100 bác sĩ, nhân viên y tế. Mỗi năm, hàng chục nghìn ca phẫu thuật được thực hiện, trong đó phần lớn là các ca loại một và đặc biệt, cho thấy năng lực chuyên môn và bản lĩnh của một bệnh viện tuyến cuối.
Năm 2025, tròn 125 năm hình thành và phát triển, Chợ Rẫy đón danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ hai vẫn với tâm thế không đổi: danh hiệu là vinh dự, nhưng đồng thời là lời nhắc nhở về chuẩn mực mà bệnh viện phải tiếp tục gìn giữ.
Tại hội nghị tổng kết hoạt động khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo tổ chức mới đây, Trường Đại học Y Dược TP.HCM không chỉ điểm lại thành tích. Không khí hội trường cho thấy rõ hơn một điều khác: nhịp vận hành bền bỉ của một trung tâm đào tạo y khoa đã gắn bó với đời sống xã hội suốt gần tám thập kỷ, nơi giảng dạy, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng không tách rời.
Chia sẻ về chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030, GS-TS-BS. Trần Diệp Tuấn, Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch Hội đồng Trường cho biết nhà trường đặt mục tiêu vào top 100 đại học hàng đầu châu Á.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, trường xác định 8 nhiệm vụ trọng tâm: chuyển tư duy từ điều trị sang chăm sóc sức khỏe toàn diện; tạo đột phá công nghệ với AI, y học chính xác, in 3D; từng bước làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm y tế cho người Việt; thúc đẩy nghiên cứu liên ngành; tập trung giải quyết các vấn đề y tế trọng điểm quốc gia; đẩy mạnh chuyển giao công nghệ; mở rộng hợp tác quốc tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
GS-TS-BS. Trần Diệp Tuấn đại diện nhận trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới cho tập thể Đại học Y Dược TP.HCM từ Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh. Ảnh: UMP
Hình thành từ năm 1947, trải qua nhiều biến động lịch sử, Trường Đại học Y Dược TP.HCM hôm nay đã phát triển thành đại học đa ngành trong lĩnh vực khoa học sức khỏe. Từ 3 ngành truyền thống y - dược - nha, đến nay trường đào tạo hầu hết các ngành thuộc hệ sinh thái khoa học sức khỏe. Bậc đại học có 15 chương trình, trong đó 11 chương trình đạt kiểm định AUN-QA. Ở bậc sau đại học, 168 chuyên ngành được triển khai, từ bác sĩ nội trú đến tiến sĩ. Tính từ 1976 đến nay, gần 35.000 học viên sau đại học đã trở thành lực lượng nòng cốt tại nhiều cơ sở y tế trên cả nước, đặc biệt ở khu vực phía Nam.
Đội ngũ giảng viên gồm gần 1.600 cán bộ, trong đó 999 giảng viên. Nhiều người vừa đứng lớp, vừa tham gia điều trị, nghiên cứu. Gần 7.900 công trình khoa học từ cấp cơ sở đến cấp quốc gia đã được triển khai. Các hội nghị khoa học được tổ chức đều đặn, trong đó hội nghị khoa học kỹ thuật thường niên đã bước sang lần thứ 40...
Hội nghị tổng kết đầu tháng 1.2026 là điểm nhấn của giai đoạn 2023 - 2025. 300 cá nhân và 25 tập thể được vinh danh cho những đóng góp từ công bố quốc tế, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đến chuyển giao tri thức... Những dự án hợp tác với doanh nghiệp, tiêu biểu là dự án với Shionogi Co., Ltd trị giá hơn 43 tỷ đồng phản ánh nỗ lực đưa nghiên cứu vào thực tiễn.
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM là không gian giao thoa rõ nhất giữa nhà trường và xã hội. Trong ảnh: PGS-TS-BS. Võ Duy Long, Phó Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM đang thăm khám cho người bệnh. Ảnh: UMC
Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM là không gian giao thoa giữa nhà trường và xã hội. Với gần 1.000 giường bệnh, mỗi năm tiếp nhận hàng triệu lượt người khám, điều trị nội trú và phẫu thuật hàng chục nghìn ca, bệnh viện vừa là cơ sở thực hành, vừa là nơi người dân tìm đến vì uy tín chuyên môn. Từ khi thành lập đến nay, hơn 19 triệu lượt bệnh nhân đã được điều trị. Danh hiệu “Anh hùng Lao động” năm 2024 là sự ghi nhận cho mô hình bệnh viện đại học gắn chặt với cộng đồng.
Từ giảng đường đến phòng bệnh, từ nghiên cứu đến phục vụ cộng đồng, đó là một dòng chảy liền mạch, nơi đào tạo nhân lực y tế không chỉ là nhiệm vụ mà là một cam kết xã hội lâu dài.
Sau khi chính thức trở thành siêu đô thị hơn 14 triệu dân, mặc dù phải đối mặt với nhiều áp lực và khó khăn chưa từng có, ngành y tế TP. Hồ Chí Minh vẫn ghi nhận những chuyển biến quan trọng và đạt được nhiều thành quả lớn về tổ chức, hạ tầng, chuyên môn và chuyển đổi số...
Sở Y tế TP Hồ Chí Minh chính thức công bố 10 sự kiện nổi bật của ngành y tế Thành phố trong năm 2025
Theo Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của ngành y tế thành phố trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh phát triển với quy mô siêu đô thị hơn 14 triệu dân.
Những thay đổi mạnh mẽ về tổ chức hệ thống, đầu tư hạ tầng, phát triển chuyên sâu và chuyển đổi số đã tạo nên nhiều dấu ấn nổi bật, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh chính thức công bố 10 sự kiện nổi bật của ngành y tế Thành phố trong năm 2025.
1. Hệ thống y tế mở rộng quy mô, hình thành hệ sinh thái y tế đa tầng - đa cực - đa trung tâm
Từ ngày 1/7/2025, sau khi hợp nhất hệ thống y tế tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ), Ngành Y tế TP. Hồ Chí Minh vận hành trên không gian siêu đô thị hơn 14 triệu dân, trở thành hệ thống y tế lớn nhất cả nước.
Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh
Sự mở rộng về địa giới, dân số và nhu cầu chăm sóc sức khỏe đòi hỏi Thành phố phải đổi mới mô hình tổ chức, quản lý và cung ứng dịch vụ y tế phù hợp với giai đoạn phát triển mới.
Trước yêu cầu đó, ngành y tế Thành phố chuyển hướng phát triển theo mô hình hệ sinh thái y tế đa tầng - đa cực - đa trung tâm, bảo đảm phân bổ nguồn lực hợp lý, tăng độ bao phủ và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.
Năm 2025, nhiều giải pháp đồng bộ được triển khai như phát triển cơ sở 2 của bệnh viện tuyến cuối tại khu vực xa trung tâm, luân phiên bác sĩ và hỗ trợ chuyên môn liên vùng, mở rộng mạng lưới trạm cấp cứu vệ tinh, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật.
2. Cấu trúc lại y tế cơ sở - thành lập 168 Trạm Y tế xã là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND phường, xã
Ngành y tế TP. Hồ Chí Minh khi sắp xếp 38 Trung tâm Y tế khu vực, gồm 168 Trạm Y tế, trực thuộc Sở Y tế thành 168 Trạm Y tế xã, phường, đặc khu trực thuộc UBND cấp xã, chính thức vận hành từ ngày 01/01/2026.
Các Trạm Y tế được tổ chức lại để cung cấp trọn gói dịch vụ - Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Theo đó, các Trạm Y tế là đơn vị sự nghiệp y tế công lập có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; chịu sự quản lý trực tiếp của UBND xã, phường, đặc khu về tổ chức, nhân lực và tài chính, đồng thời tiếp tục được Sở Y tế hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra về chuyên môn.
Việc đưa Trạm y tế trực thuộc UBND xã, phường, đặc khu góp phần rút ngắn khoảng cách quản lý, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở, giúp Trạm Y tế bám sát hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân, thực sự trở thành “điểm chạm y tế đầu tiên” và nền tảng vững chắc của hệ thống y tế Thành phố trong giai đoạn phát triển mới.
3. Ngành y tế chính thức đảm trách lĩnh vực an sinh, bảo trợ xã hội, tăng cường chăm sóc sức khỏe cho người yếu thế
Ngay sau khi tiếp nhận, Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm củng cố năng lực y tế tại chỗ, kiện toàn nhân lực và chuẩn hóa quy trình theo dõi, điều trị, phục hồi chức năng.
Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Nhân Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3/2025), Chương trình chăm sóc sức khỏe toàn diện cho các đối tượng tại các trung tâm bảo trợ xã hội được triển khai, với sự hỗ trợ của 16 bệnh viện đa khoa và chuyên khoa.
Cùng với đó, quy chế phối hợp giữa bệnh viện công lập và các trung tâm bảo trợ được thiết lập, giúp xử trí kịp thời ca bệnh nặng, hạn chế chuyển viện không cần thiết; đồng thời triển khai khám, chữa bệnh BHYT tại chỗ cho người cao tuổi, người khuyết tật và người bệnh mạn tính, bảo đảm điều trị liên tục và an toàn.
4. Kiểm soát hiệu quả dịch bệnh - chấm dứt dịch sởi tại TP. Hồ Chí Minh
Trước nguy cơ dịch sởi quay trở lại sau giai đoạn gián đoạn tiêm chủng do Covid-19, TP. Hồ Chí Minh đã chủ động kích hoạt hệ thống phòng, chống dịch từ sớm.
Tất cả các cơ sở y tế công lập và tư nhân đồng loạt tham gia chiến dịch tiêm vắc xin sởi, tổ chức tiêm xuyên lễ, xuyên cuối tuần - Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Ngày 27/8/2024, Thành phố công bố dịch sởi và ngay lập tức triển khai chiến dịch tiêm chủng quy mô lớn nhất trong nhiều năm, tổ chức tiêm xuyên lễ, huy động trường học và 112 cơ sở tiêm chủng tư nhân tham gia miễn phí. Khi số ca mắc tăng ở nhóm 6–9 tháng tuổi, Thành phố kịp thời kiến nghị và được Bộ Y tế chấp thuận tiêm sớm cho nhóm tuổi này.
Đến ngày 23/3/2025, chiến dịch đạt hơn 280.000 mũi tiêm, độ bao phủ gần tuyệt đối, hình thành lá chắn miễn dịch cộng đồng vững chắc. Ngày 26/6/2025, Thành phố công bố hết dịch sởi và tiếp tục duy trì giám sát, tiêm bù để ngăn nguy cơ tái bùng phát. Đây là dấu ấn nổi bật của ngành y tế Thành phố giai đoạn 2024–2025.
5. Những dấu ấn về phát triển y tế chuyên sâu - từng bước tiếp cận chuẩn mực y khoa tiên tiến
Năm 2025, ngành y tế TP. Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm kỹ thuật cao với nhiều kỹ thuật chuyên sâu mang dấu ấn đột phá.
Kỹ thuật thông tim can thiệp bào thai lần đầu tiên được triển khai thành công với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bệnh viện Từ Dũ và Bệnh viện Nhi Đồng 1 - Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Thứ nhất, lần đầu tiên thực hiện thành công kỹ thuật thông tim can thiệp bào thai, do Bệnh viện Từ Dũ phối hợp Bệnh viện Nhi Đồng 1 triển khai, điều trị bệnh tim bẩm sinh ngay từ trong bụng mẹ - một kỹ thuật y khoa đỉnh cao, chỉ được triển khai tại một số trung tâm hàng đầu trên thế giới và là bước tiến quan trọng của y học bào thai Việt Nam.
Thứ hai, Bệnh viện Đa khoa Bình Dương xử trí thành công ca bàn tay đứt lìa hoàn toàn bằng kỹ thuật ghép tạm vào chân để duy trì tưới máu, sau đó nối trở lại cánh tay trong điều kiện mô - mạch ổn định.
Thứ ba, làm chủ kỹ thuật E-CPR ngoại viện bằng ECMO di động: nhận được tín hiệu “báo động đỏ liên viện”, ê kíp ECMO di động của Bệnh viện Nhân Dân Gia Định đã có mặt tại hiện trường, thực hiện kỹ thuật V-A ECMO ngay tại Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn, giúp bệnh nhân phục hồi tuần hoàn và tri giác trước khi được can thiệp mạch vành.
Thành công này đưa Thành phố vào nhóm rất ít trung tâm trong khu vực làm chủ kỹ thuật E-CPR ngoại viện, tiêu chuẩn vàng của hồi sức tim mạch hiện đại.
6. Luân phiên bác sĩ chuyên khoa ra Côn Đảo, không để người dân khi mắc bệnh nặng phải vào đất liền để chữa trị
Từ tháng 9/2025, Chương trình luân phiên bác sĩ chuyên khoa từ các bệnh viện đầu ngành TP. Hồ Chí Minh ra Côn Đảo chính thức triển khai, đưa các quy trình chuyên môn, kỹ thuật và kinh nghiệm điều trị trực tiếp đến Trung tâm Y tế Quân - Dân y Côn Đảo.
Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Sau gần 5 tháng, hàng nghìn lượt người dân được khám, điều trị và cấp cứu chuyên khoa ngay tại chỗ, trong đó có nhiều ca phức tạp trước đây phải chuyển về đất liền. Song song với khám chữa bệnh, các bác sĩ luân phiên còn đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, góp phần nâng cao năng lực y tế địa phương.
7. Bệnh viện Từ Dũ cơ sở 2 chính thức đi vào hoạt động – mô hình bệnh viện đa khoa liên kết phục vụ người dân vùng xa trung tâm
Ngày 10/11/2025, Bệnh viện Từ Dũ 2 - mô hình bệnh viện đa khoa liên kết với sự tham gia của 8 bệnh viện công lập - chính thức đi vào hoạt động tại Cần Giờ.
Lễ khánh thành Bệnh viện Từ Dũ 2 - Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Chỉ sau hơn một tháng vận hành, bệnh viện đã tiếp nhận hơn 5.000 lượt khám ngoại trú, triển khai nhiều chuyên khoa, thực hiện an toàn các ca phẫu thuật, cấp cứu và sản khoa ngay tại địa phương.
8. Nhiều công trình y tế trọng điểm hoàn thành - góp phần nâng tầm năng lực hệ thống y tế
Năm 2025 ghi dấu ấn quan trọng của Ngành Y tế Thành phố khi hoàn thành, khánh thành và đưa vào hoạt động nhiều công trình y tế trọng điểm có quy mô lớn, ý nghĩa chiến lược.
Bệnh viện đa khoa khu vực Thủ Đức với cơ sở mới khang trang, hiện đại chính thức đi vào hoạt động (tháng 4/2025) - Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Nổi bật là việc đưa vào vận hành cơ sở mới của ba bệnh viện cửa ngõ gồm Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, Củ Chi và Hóc Môn. Đây là bước tiến quan trọng trong phát triển hệ thống y tế theo hướng đa cực, góp phần giảm tải cho tuyến cuối khu vực trung tâm và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao cho người dân vùng ven.
Cùng với đó, Cơ sở 2 Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch tại Cụm Y tế chuyên sâu Tân Kiên chính thức hoạt động, đặt nền móng cho mô hình “campus y tế” hiện đại, gắn kết đào tạo, nghiên cứu và thực hành.
9. Chuyển đổi số toàn diện - hình thành nền tảng dữ liệu lớn và quản trị y tế thông minh
Ngành Y tế Thành phố triển khai chuyển đổi số một cách đồng bộ, toàn diện, lấy dữ liệu làm nền tảng cho công tác quản trị, điều hành và phục vụ người dân.
Nguồn: Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh.
Việc hoàn thành bệnh án điện tử tại 163/164 bệnh viện trên địa bàn tạo nền tảng liên thông dữ liệu y tế, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và hiệu quả quản lý.
Dữ liệu sức khỏe học sinh, người cao tuổi được chuẩn hóa, tích hợp vào Hồ sơ sức khỏe điện tử, từng bước hình thành Kho dữ liệu y tế phục vụ dự báo, cảnh báo dịch bệnh và hoạch định chính sách. Ngành Y tế cũng triển khai phần mềm quản lý nghiên cứu khoa học tích hợp AI, giúp số hóa quy trình, giảm thủ tục và tăng tính minh bạch.
10. Hoàn thiện thể chế y tế - dấu ấn 25 nghị quyết của HĐND TP. Hồ Chí Minh năm 2025
HĐND TP. Hồ Chí Minh thông qua 25 nghị quyết về y tế và an sinh xã hội, hình thành hành lang pháp lý đồng bộ cho hệ thống y tế trong bối cảnh Thành phố mở rộng địa giới và vận hành theo mô hình siêu đô thị.
Sau Hội nghị, một buổi tiệc tất niên ấm cúng đã được tổ chức, nhằm tri ân những đóng góp của viên chức, người lao động, quý đối tác trong suốt một năm qua...
CLIP NÀY ĐÃ ĐĂNG TỪ LÂU-ĐÂY LÀ GIAI ĐOẠN 1 TỪ 1930 ĐẾN 1954 ,TRƯỚC GIAI ĐOẠN 2 VÀ 3-NHƯNG K BIẾT VÌ SAO K TỒN TẠI TRÊN YOUTUBE NÊN GIỜ ĐĂNG LẠI - KHÔNG QUAN TÂM ĐIỀU GÌ KHÁC MÀ CHỈ LÀ LƯU GIỮ CHÚT KỶ NIỆM VÀ KIẾN THỨC
Tại Singapore, có một nhà hàng hoạt động phi lợi nhuận tên là Soul Food.
Điều khiến tôi nhớ mãi về họ không nằm ở thực đơn sang trọng, mà ở đội ngũ vận hành: những người trẻ rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Triết lý của họ rất sòng phẳng: "Chúng tôi mong bạn đến vì dịch vụ tốt, không phải vì sự tội nghiệp".
Trải nghiệm món gà quay ngon tuyệt tại đó đã thay đổi hoàn toàn định kiến trong tôi. Những lời chào chưa rõ chữ, những cử chỉ còn vụng về, nhưng sự nỗ lực đạt đến chuẩn mực chuyên nghiệp của họ đã "chạm" vào thực khách. Đó không phải là một dự án thiện nguyện, mà là một hệ sinh thái nhân văn, nơi người yếu thế được trao quyền để trở thành người có ích thay vì bị đẩy ra bên lề xã hội.
Việt Nam ước tính có hơn một triệu trẻ tự kỷ và con số này không ngừng tăng, với khoảng 100 trẻ sinh ra thì có một trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Tuy nhiên, xã hội vẫn còn tồn tại một khoảng trống nhận thức về ASD. Nhiều bậc cha mẹ, và cả một bộ phận y bác sĩ, vẫn coi tự kỷ là một "căn bệnh" cần thuốc thang điều trị. Tâm lý kỳ thị dẫn đến trạng thái "giấu con" đã khiến hàng chục nghìn đứa trẻ bỏ lỡ "giai đoạn vàng" để can thiệp sớm.
Thực tế, tự kỷ không phải là bệnh. Đó là một biểu hiện khác biệt trong phát triển đa dạng thần kinh. Thế giới đã có những thiên tài như Albert Einstein, Mozart hay Elon Musk - được cho là đều nằm trên phổ tự kỷ. Họ nhìn thế giới bằng đôi mắt khác, và nếu được đặt vào đúng "bầu khí quyển" giáo dục, sự khác biệt có thể biến họ thành tinh hoa.
Bên cạnh nhận thức, khoảng cách giữa Việt Nam và nhiều nước phát triển trên thế giới còn nằm ở nguồn lực thực tế. Mỹ chẳng hạn đã đi trước chúng ta khoảng 60 năm trong giáo dục chuyên biệt. Với dân số 350 triệu người, họ có 75.000 chuyên gia trị liệu hành vi (International Behavioral Therapy Specialist) cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ và các rối loạn phát triển liên quan. Trong khi đó, theo IBAO (International Behavior Analysis Organization) - một tổ chức đào tạo và cung cấp chứng chỉ này, Việt Nam mới chỉ có vỏn vẹn bốn chuyên gia IBT cho gần 100 triệu dân.
Việt Nam cũng chưa có bộ hướng dẫn thống nhất về việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục cá nhân dành riêng cho trẻ tự kỷ. Trong các trường phổ thông, theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2021, phần lớn giáo viên chưa được đào tạo bài bản về giáo dục đặc biệt, chỉ khoảng 35% từng tham gia tập huấn ngắn hạn về hòa nhập.
Sự thiếu hụt trầm trọng này không thể giải quyết bằng những lời kêu gọi suông. Đã đến lúc cần một "cái bắt tay" sòng phẳng và thực chất giữa Nhà nước và khối tư nhân theo hình thức PPP. Nhà nước không cần làm tất cả, nhưng phải là "kiến trúc sư trưởng" để tạo ra khung chính sách đồng bộ. PPP trong giáo dục chuyên biệt không nên chỉ dừng lại ở ưu đãi thuế đất, mà phải là cơ chế "đặt hàng" dịch vụ: nơi tư nhân cung cấp hạ tầng can thiệp chất lượng cao và Nhà nước chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, hỗ trợ chi phí cho người dân. Chỉ khi gánh nặng được san sẻ, những ngôi trường chuyên biệt mới thoát khỏi thân phận "ốc đảo" để trở thành một phần của hạ tầng an sinh quốc gia.
Bên cạnh chính sách, Việt Nam cần một công cụ mềm nhưng rất hiệu quả để vừa hỗ trợ trẻ mắc hội chứng tự kỷ, vừa góp phần phá vỡ định kiến của xã hội: các hình thức nghệ thuật. Nghệ thuật có thể là "bộ giải mã" ngôn ngữ cho những đứt gãy thần kinh. Thay vì nhìn trẻ tự kỷ qua lăng kính bệnh lý, nghệ thuật giúp chúng ta nhìn các em như những cá thể có thế giới nội tâm mãnh liệt. Những chương trình nghệ thuật cộng đồng đúng nghĩa sẽ là nơi trẻ ASD vẽ nên thế giới của mình, và xã hội học được cách đọc thế giới đó. Khi chúng ta biết rung cảm trước một nét vẽ của trẻ tự kỷ, sự kỳ thị sẽ tự động tan rã mà không cần đến những chiến dịch tuyên truyền khô cứng.
Tôi bước vào lĩnh vực giáo dục chuyên biệt không phải với tư cách một chuyên gia, mà từ nỗi niềm và hy vọng của một người cha có hai con song sinh được chẩn đoán nhầm trên phổ tự kỷ. Tôi sớm nhận ra giáo dục không nên là cuộc chạy đua thành tích hay những điểm số trình diễn. Một nền giáo dục chú trọng "trình diễn" sẽ tạo ra những con người giỏi kỹ năng nhưng nghèo nhân tính.
Triết lý giáo dục Reggio Emilia dạy chúng ta rằng: hãy nhìn đứa trẻ thông qua đôi mắt của chính con, không phải qua kỳ vọng của người lớn. Nhưng "văn hóa làng xóm" và áp lực thành công đang biến con trẻ thành món đồ trang sức cho diện mạo gia đình. Với trẻ tự kỷ, sự so sánh chính là liều thuốc độc lớn nhất.
Nhưng mọi chính sách hay mô hình sẽ chỉ là vỏ bọc vô hồn nếu thiếu đi "mục đích chân thành". Trong một thời đại mà niềm tin đang bị khủng hoảng bởi những giá trị ảo, từ những quỹ từ thiện thiếu minh bạch đến làn sóng "thành công cấp tốc" trên mạng xã hội, chúng ta cần quay về với phẩm giá thực sự của con người. Mục đích chân thành là khi con người hành động vì bổn phận đạo đức sâu xa với cộng đồng, không phải vì danh lợi hay sự thể hiện.
"Hãy tự biết mình" - lời khuyên của Socrates vẫn vẹn nguyên giá trị thức tỉnh. Khi nhận thức được bản thân, biết mình giỏi gì và dở gì, chúng ta mới có thể bớt cái "tôi" lại để chung tay vì những giá trị chung. Nếu không bắt đầu từ sự chân thành trong giáo dục và chính sách, Việt Nam sẽ mãi mãi không thể tạo cơ hội để những đứa trẻ trở thành Mozart. Sự trân trọng những "đóa sen" khác biệt chính là thước đo văn minh của một dân tộc.
Một đứa trẻ tự kỷ có thể chỉ là đứa con trong gia đình, nhưng một triệu đứa trẻ tự kỷ chính là nguồn lực tương lai của cả đất nước.
Khi di sản con người không còn bị coi là "tài sản của riêng ai" mà là "trách nhiệm của chúng ta", khi đó, mỗi đứa trẻ mới thực sự được sống đúng với phẩm giá của mình.
Vào một sáng mùa thu năm 2019, con trai tôi đi mẫu giáo.
Hôm ấy, tôi và vợ cất công quay video để kỷ niệm ngày con chập chững đến trường. Khi video còn chưa dựng xong, vợ tôi nhận được điện thoại của cô giáo, nhắn: "Gia đình đến đón cháu về, ca này đặc biệt khó, trường không nhận được".
Trên đường về, tôi tự hỏi: hơn 15 năm đi dạy, tôi chưa từ chối một học sinh nào, sao bây giờ con tôi lại rơi vào cảnh này. Có phải vì cháu là đứa trẻ đặc biệt?
Qua ba tuổi, con trai tôi vẫn chưa nói được. Chúng tôi đi hết bệnh viện này sang bệnh viện khác để thăm khám. Thường thì sau một vài bài kiểm tra, bác sĩ đều bảo, con chậm nói do thể trạng bị thiếu chất và não bộ phát triển không đồng đều. Vợ tôi nằng nặc đòi gặp thêm bác sĩ tâm lý chuyên về bệnh nhi ở TP HCM. Tại đây, bác sĩ cũng khẳng định cháu chậm nói, gia đình cần học cách chăm để cháu phát triển và nói năng bình thường.
Trường công không nhận, tôi chấp nhận học phí cao để gửi cháu vào trường tư. Tại đây, một cô giáo tiến hành kiểm tra mức độ đặc biệt của con tôi. Sau một vài trò chơi, cô cho rằng cháu bị tự kỷ.
Người nói không, người bảo có, vợ chồng tôi trăm mối lo nay bỗng hóa sợ. Để giải tỏa, thông qua đồng nghiệp đang giảng dạy tại Mỹ, tôi kết nối được với một giáo sư chuyên ngành tâm lý. Vị giáo sư người Mỹ này gửi cho tôi một bảng câu hỏi đồng thời yêu cầu con tôi vẽ các vòng tròn ngẫu nhiên, để xác định trường hợp của cháu.
Tôi và vợ đã trả lời hết sức tỉ mẩn, cẩn thận các câu hỏi về quá trình nuôi dạy cháu, phản ứng hàng ngày của cháu với gia đình, với môi trường bên ngoài. Sau khi nghiên cứu câu trả lời của chúng tôi và các bức vẽ của cháu, giáo sư khẳng định cháu ở dạng đặc biệt, có thể hiểu là một dạng của phổ tự kỷ (high level). Nếu nhận được sự giáo dục phù hợp, có thể cháu sẽ hòa nhập tốt với cuộc sống.
Việt Nam có môi trường giáo dục như thế không? Thêm một lần nữa, chúng tôi hoang mang, lo sợ. Nếu con tôi là trẻ tự kỷ mà tôi để cháu học chương trình bình thường thì quá trình điều trị cho cháu sẽ vô tác dụng. Còn nếu cháu không bị tự kỷ, vợ chồng tôi cho cháu học chương trình giáo dục trẻ tự kỷ thì sau này chúng tôi sẽ có tội lớn với con.
Nhưng Việt Nam chưa có trường công dành riêng cho trẻ tự kỷ.
Theo một công bố vào đầu năm 2019 của Tổng cục Thống kê, Việt Nam hiện có khoảng một triệu người tự kỷ, tỷ lệ trẻ mắc chứng tự kỷ ước tính là 1% số trẻ sinh ra.
Thống kê của ngành giáo dục năm 2020 cho thấy tự kỷ chiếm 30% trẻ khuyết tật trong trường học. Nhóm trẻ tự kỷ này có thể học chung với trẻ khuyết tật trong khoảng 20 trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập và 100 cơ sở giáo dục chuyên biệt công lập trên cả nước. Nhưng việc áp dụng phương pháp giáo dục chung cho nhóm trẻ khuyết tật thể chất và trí tuệ được các chuyên gia đánh giá là không hiệu quả, đặc biệt đối với trẻ tự kỷ.
Vì thế tôi không tự tin con mình sẽ "hòa nhập tốt với cuộc sống" như mong đợi của vị giáo sư người Mỹ nếu cho cháu vào các trung tâm giáo dục này. Tôi muốn cháu có cơ hội trưởng thành chứ không chỉ tìm một chỗ để gửi con qua ngày.
Những thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM, Cần Thơ có các trường tư chuyên dạy cho trẻ tự kỷ nhưng chi phí không hề rẻ. Ngoài ra, theo tìm hiểu của tôi, nhân lực - vật lực và phương pháp giáo dục của các cơ sở này còn nhiều hạn chế so với yêu cầu đặc biệt dành cho giáo dục tự kỷ.
Không thể tập trung cho công việc vì phải dành thời gian tìm phương án vẹn toàn cho con, nhiều lúc quẩn quá tôi đã tính nghỉ làm, ở nhà trồng rau, nuôi cá, có gì ăn nấy để chăm con, chỉ mong cháu khỏe mạnh, lớn lên bình thường. Tôi đã quá sợ ánh mắt của mọi người nhìn cháu trong quán ăn, quán cà phê mỗi khi cháu cười to, hoặc la to vì không ưng ý.
Trong lúc luẩn quẩn "như gà mắc tóc", tôi nhớ ra người bạn lấy chồng Hàn Quốc, cũng có đứa con đặc biệt đang điều trị và nhận được chính sách giáo dục ưu đãi. Tôi tìm hiểu và khá ưng cách họ dạy cho trẻ bằng phương pháp một giáo viên kèm một trẻ, với chính sách hỗ trợ học phí tùy theo mức độ tự kỷ của trẻ, được đánh giá bởi nhà chuyên môn theo quy định của chính phủ.
Lúc này, tôi đổi hướng đăng ký học tiến sĩ ở Hàn Quốc, với mục tiêu sau khi hoàn thành khóa học, xin được việc làm để có visa định cư, tìm cơ hội, môi trường học tập cho con trai.
Hàng năm, Liên Hợp Quốc chọn 2/4 làm Ngày Thế giới nhận thức chứng tự kỷ với mục đích khuyến cáo các quốc gia tăng cường sự quan tâm đến hội chứng này. Việt Nam luôn nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm công bằng trong quyền tiếp cận giáo dục để không ai bị bỏ lại phía sau. Đây là cơ sở để tôi hy vọng đất nước sẽ sớm có những trường công lập dành cho trẻ tự kỷ. Lúc đó, tôi sẽ đưa con trở về, để con được trưởng thành giữa vòng tay của những người yêu thương, trong cộng đồng mà cháu thuộc về và muốn gắn bó.
Còn bây giờ, gia đình tôi phải bắt đầu một hành trình mới, đầy khó khăn để con được đi học và để vợ chồng tôi vượt qua ám ảnh đau lòng về cuộc gọi vào mùa thu năm đó, từ trường mầm non mà tôi đã muốn gửi con vào.
Lần đầu tiên vào lớp, Hiếu chào cô bằng một cú đấm vào mặt khiến tôi chảy máu mũi.
Mẹ cháu luống cuống chạy vào, mếu máo xin lỗi tôi. Gương mặt chị hằn lên nỗi thất vọng ghê gớm. Chị vén ống tay áo lên rồi chỉ cho tôi những vết sẹo chằng chịt: "Cháu cắn đấy cô ạ. Một tuổi cháu bắt đầu cắn áo, sau đó là cắn bố mẹ".
Tôi lặng người. Lần đầu tiên tôi cảm nhận rõ ràng nỗi đau tận cùng của người mẹ có con mắc chứng tự kỷ. Buổi học hôm đó không diễn ra thuận lợi, nhưng tôi quyết tâm bước vào thế giới của Hiếu.
"Cà tặc, cà tặc, cà tặc", những âm thanh vô nghĩa đó cứ lặp đi lặp lại trong cả tiết học của cậu bé bốn tuổi. Cậu là học sinh đầu tiên trong nghề dạy trẻ tự kỷ của tôi. Đó là năm 2014, tôi dạy ở lớp học dành cho học sinh mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ tại thành phố Móng Cái.
Buổi học sau đó, tôi dắt Hiếu ra công viên, cháu vẫn luôn miệng "cà tặc, cà tặc, cà tặc". Thỉnh thoảng, có người nhìn chằm chằm vào chúng tôi: "Con em bị thần kinh à?". Tôi đã nhìn họ với ánh mặt giận dữ, nhưng tôi cảm thấy bất lực hơn là muốn phân bua.
Hiếu ra chỗ đông người là bịt tai, cháu không chấp nhận những âm thanh từ còi xe đến tiếng ồn ào của người đi đường. Tôi cho Hiếu đeo tai nghe. Cháu cười thích thú. Đó là nụ cười đầu tiên của thằng bé ở trường.
Một hôm, cháu vừa bước vào lớp đã nằm lăn xuống đất nhìn cánh quạt quay. Miệng vẫn bi bô "cà tặc". Tôi cũng nằm cạnh và nhại theo những âm thanh ngôn ngữ của thằng bé. Hiếu quay sang nhìn tôi, mắt mở to, như thể cháu nhận ra người quen. Tôi đã khóc vì vui sướng.
Cứ như thế, tôi giao tiếp với cậu học trò mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ nặng bằng tiếng "cà tặc". Mỗi buổi học tôi đều cố gắng nói chuyện với cậu bé bằng ánh mắt. Tôi làm mọi hành động tưởng như điên rồ để cậu chú ý đến gương mặt mình. Dù không nói ra được từ có nghĩa nào, nhưng Hiếu vẫn cảm nhận được sự quan tâm của cô giáo. Cậu bé không còn đề phòng tôi, ngược lại, chủ động dắt tay tôi vào phòng học.
Năm đó, tôi hai mươi tư tuổi và chưa làm mẹ. Chính Hiếu đã giúp tôi biết yêu thương như một người mẹ.
Dù vậy, Hiếu không tiến triển nhiều như tôi và gia đình mong đợi. Cháu vẫn không có ngôn ngữ nói. Những hành động kỳ quặc không mất đi. Nó chỉ chuyển từ hành vi này sang hành vi khác. Chỉ là không tệ hơn.
Cho đến bây giờ, sau nhiều năm xa Hiếu, trong tâm trí tôi vẫn không thôi ám ảnh vì những điều mình chưa làm được cho em.
Dạy trẻ tự kỷ là một hành trình dài đầy gian nan. Hành trình ấy có cả máu và nước mắt.
Đối với trẻ phát triển bình thường, ta có thể chỉ cần dạy một vài lần là em nhớ. Nhưng với người tự kỷ, giáo viên phải dạy hàng trăm lần, thậm chí nhiều hơn nữa. Không ít trường hợp, dù có nhắc đi nhắc lại "đây là con cá", "cá" theo bất cứ phương pháp nào, trẻ tự kỷ vẫn không thể nói được.
Đó là sự thật phũ phàng mà những ai làm chuyên ngành giáo dục đặc biệt đều gặp phải. Những giáo viên như tôi, dù đã được huấn luyện kỹ năng, vẫn luôn gặp thất bại trong việc bước vào thế giới của trẻ.
Tự kỷ không phải bệnh, nó là một dạng rối loạn phát triển thần kinh. Đặc trưng điển hình là những khiếm khuyết của trẻ về giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi định hình lặp đi lặp lại. Từ trong bụng mẹ em đã có mầm mống của rối loạn mà y học chưa thể phát hiện sớm.
Hiện có một số phương pháp dạy trẻ tự kỷ có kiểm chứng khoa học phổ biến trên toàn thế giới như phương pháp phân tích hành vi ứng dụng ABA, floor time, phương pháp tăng cường và thay thế cho lời nói AAC... Những phương pháp này được chứng minh giúp trẻ tự kỷ có những thay đổi tích cực.
Tuy nhiên, không có phương pháp nào vạn năng với mọi trẻ tự kỷ. Điều đặc biệt quan trọng là trẻ phải được phát hiện sớm và can thiệp tích cực. Phụ huynh, người thân phải tham gia thường xuyên vào quá trình dạy trẻ.
Trong những năm trở lại đây, số trẻ mắc chứng tự kỷ ngày càng gia tăng. Trung bình trong 100 trẻ sơ sinh có một đến hai trẻ mắc chứng tự kỷ. Trong khi tại Việt Nam, các cơ sở giáo dục công lập cho trẻ tự kỷ chưa có. Các cơ sở tư nhân đã ra đời song còn nhiều hạn chế về nhân lực, vật lực, phương pháp giáo dục. Hầu hết các em tự kỷ theo học tại các trung tâm tư thục với chi phí không phải gia đình nào cũng có thể cáng đáng. Rất nhiều trẻ tự kỷ phải lay lắt ở nhà.
Dù các giáo viên giáo dục chuyên biệt vẫn nỗ lực hằng ngày để học trò của mình có thể hòa nhập phần nào với xã hội. Nhưng thực tế vô cùng khó khăn. Không ít lần, tôi phải chứng kiến ánh nhìn, lời nói thiếu thiện cảm với người tự kỷ.
Có người từng ghé vào tai tôi hỏi nhỏ: "Có phải do bố mẹ chúng nó không quan tâm không?" hoặc "tự kỷ có phải bệnh thần kinh không?". Câu trả lời của tôi luôn là "không". Nhiều giải thích của tôi sau đó trở nên rất khó hiểu với họ.
Có lẽ xuất phát từ thực tế đó, trong tháng tư này, Liên hợp quốc đã lấy ngày 2 là ngày "Thế giới nhận thức chứng tự kỷ" nhằm kêu gọi nhân loại chia sẻ và chấp nhận người tự kỷ.
Với chiến lược giáo dục quốc gia của Việt Nam, tôi vẫn hy vọng càng sớm càng tốt, trên đất nước ta có những trường công lập dành riêng cho trẻ tự kỷ. Bởi hiện nay, một số trẻ tự kỷ có thể được nhận vào trường dành cho trẻ khuyết tật, gồm các loại khuyết tật cả thể chất và trí tuệ, nhưng hầu hết phương pháp giáo dục với nhóm trẻ khuyết tật nói chung không hiệu quả với trẻ tự kỷ. Nhiều gia đình tìm mọi cách gửi đứa con tự kỷ của mình vào trường cốt chỉ lấy một chỗ đưa đi đón về.
Là một giáo viên nhiều năm làm việc với trẻ tự kỷ, tôi luôn luôn có niềm tin vào những điều tốt đẹp ở các em. Các em rất tình cảm, khát khao được yêu thương và tương tác xã hội, khát khao hạnh phúc. Chỉ có điều em bị nhốt trong một "nhà tù" - chính là cơ thể mình. Nó ngăn em sống như người khác.
Tự kỷ không phải dấu chấm hết cho một cuộc đời. Trừ phi tất cả chúng ta, những người bình thường, nhất quyết quay lưng với người tự kỷ.
